Η σκέψη και η ζωή

 

 

 

 

Διάβαζα αναμεσίς των μισοτελειωμένων χειρόγραφων του Ισπανού ποιητή Φερνάντο Πεσσόα, στο έργο του που δεν αποτέλειωσε, τον δικό του Φάουστ..

σαν έλεγε ο ποιητής..

“Δεν είναι το βίτσιο

Ούτε η εμπειρία που την ψυχή μου βιάζει:

Η σκέψη είναι μόνο.
………..
“Να σκέφτεσαι, να σκέφτεσαι και  όχι να ζεις!”

Κοντοστάθηκα..Η σκέψη σε αντιπαράθεση με την ζωή.. Εκείνος που σκέφτεται δεν ζει, λέει
Κι είναι η σκέψη που βιάζει την ψυχή του..τίποτα άλλο..λέει
… Κι είναι η σκέψη, η διάνοια, αλλιώς πως την λέω, τ’ ανθρώπου γνώρισμα μοναδικό, δεν τόχουν, λένε, τα άλλα πλάσματα του κόσμου τούτου..Κι είναι το λοιπόν , σαν να μου λέει, αν είναι να ζω ν’ απαρνηθώ τ’ ανθρώπινο τούτο;
Γίνεται άραγε τέτοια απάρνηση μπορετή;
Όχι, πιστεύω όχι. Μπορεί κάποιος να παραμερίσει την σκέψη για λίγο. όχι να την απαρνηθεί. Αλλιώς τι είδους άνθρωπος θάταν;  Είναι τότε π’ αδειάζει ο ο νους από τις σκέψεις και μένει να ζεις μες στην στιγμή..μοναχά τότε..Τότε κοιτάς μοναχά, δρας μοναχά..Ένα γίνεσαι με την στιγμή και η σκέψη μένει απέξω.  Σαν στην στιγμή μπει η σκέψη, πάει η στιγμή, πέρασε..στο πριν..
Είναι, σαν να λέμε, πως σαν ζεις πάνω στην στιγμή, δεν υπάρχει ο χρόνος, ούτε το πριν, ούτε το μετά, μοναχά το τώρα. Να την απαρνηθεί όμως την σκέψη ο άνθρωπος, δεν είναι μπορετό..αλλιώς τι άνθρωπος θάταν, τι είδους ζωή θάταν τούτη;

Σκέψη αντίς για ζωή; Ζωή αντίς για σκέψη; ‘Άκρα τα δυο.  Η ζωή, όμως, καθώς το βλέπω, κινείται στο διάμεσο..Ζεις και σκέφτεσαι, σκέφτεσαι και ζεις .. Γιατί  ζωή ανθρώπινη χωρίς σκέψη δεν γίνεται.μα ούτε και ζωή μοναχά με την σκέψη.
Και σε εκείνο  τ’ άλλο που είπε, αναρωτιέμαι..
Είναι άραγες η σκέψη που βιάζει την ψυχή κι όχι η εμπειρία καθώς τα λέει ο ποιητής;
Μπορεί, σαν να πούμε,  αραγες η σκέψη να αντικαταστήσει την εμπειρία; Μπορείς κανείς να προβλέψει τι θα νοιώσει σαν ζήσει, σαν βιώσει κάτι που του είναι άγνωστο;
Όχι, δεν το μπορεί, πιστεύω .Να υποθέσει μπορεί μοναχά, να το προσεγγίσει ίσως, όχι όμως, να το ζήσει με την σκέψη του μοναχά ως βιωμένη εμπειρία.. Τότε, μπορεί να δει τον εαυτόν του να νοιώθει και να δρα διαφορετικά απ’  ότι υπέθετε πριν σαν το σκεφτόταν..Ακόμη και αυτό δεν του είναι άγνωστο, ακόμη κι αν σκέφτεται για κάτι που έχει βιώσει ως εμπειρία πριν..Ακόμη και τότε αλλιώτικο θάναι το βίωμα ..Είναι, θαρρώ  π’ αλλάζει ο άνθρωπος ο ίδιος όπως και το γύρω του...και που τίποτε δεν είναι σαν κάτι άλλο, δεν μένει ίδιο  σαν που ήταν στο πριν..Τίποτε δεν μένει στάσιμο κι ας φαίνεται πως είναι..Είναι που η ζωή κινείται, αλλιώς που η ίδια η ζωή είναι κίνηση.
Αχ! σκοτεινή η ψυχή του ποιητή..Τι καλά που’ κανε και μίλησε για την δικιά του την ψυχή..
Πολλά σαν να είπα..Αφήνω τις σκέψεις και πάω να απολαύσω την χινοπωριάτικη λιακάδα, άδεια από αυτές τις σκέψεις, όσο κι από τις άλλες.. Μπορετό θαρρώ..Μα και πάλι θα δω, ίσως κι όχι..
Αχ αυτές οι στιγμές, οι με ή και χωρίς σκέψεις, μικρούτσικες σταγόνες ευτυχίας μου είναι.. Γι’ αυτό και πολύτιμες όσο και σπάνιες. Ζωή μου, σ’ αγαπάω!

Γέφυρες

 

Ενα απόσπασμα

                                                                                                                                                           από το ομότιτλο διήγημα*

του   Ivo Andric 

 

        “……Όπου κι αν βρεθώ στον κόσμο, η σκέψη μου πλανιέται και μένει μετέωρη πάνω από τις πιστές και σιωπηλές γέφυρες που υποδηλώνουν την αιώνια και πάντα ανικανοποίητη ανθρώπινη επιθυμία για ένωση, για ησυχασμό και συμφιλίωση όλων αυτών που συνεχώς ξεφυτρώνουν μπρος στα πόδια μας, στα μάτια ή στο πνεύμα μας. Για να μην υπάρχουν αντιθέσεις, διχασμοί και αποχωρισμοί.

          Το ίδιο και στα όνειρά μου και στα τρελλά παιχνίδια της φαντασίας.

          Ακούγοντας κάποτε την πιο σπαρακτική και μαζί την πιο όμορφη μουσική που άκουσα ποτέ μου, φανερώθηκε μπροστά μου η πέτρινη γέφυρα, η κομμένη στα δυο. Οι δυο πλευρές της έγερναν η μια κατά το μέρος της άλλης και με μια απεγνωσμένη προσπάθεια έδειχναν τη μοναδική νοητή καμπύλη της καμάρας που δεν υπήρχε πια. Αυτή η ακλόνητη κι αδιαπραγμάτευτη πίστη της ομορφιάς στον εαυτό της: Υπάρχει άδολη κι ανόθευτη , αλλιώς δεν υπάρχει.

        Στο τέλος τέλος, όλα όσα υποδηλώνουν τη ζωή: σκέψεις, μόχθος, βλέμματα, χαμόγελα, λέξεις, αναστεναγμοί, όλα γέρνουν κατά την αντίπερα όχθη. Εκεί στοχεύουν κι εκεί κατευθύνονται κι όταν φτάσουν εκεί, τότε αποκτούν το πραγματικό τους νόημα. Όλα καλούνται να ξεπεράσουν κάτι, να γεφυρώσουν την αταξία, την παραφροσύνη, το θάνατο, αφού όλα είναι  ένα πέρασμα, είναι μια γέφυρα, τα άκρα της οποίας χάνονται στο άπειρο.

      Αν όλες οι γέφυρες συγκριθούν μαζί της, μοιάζουν με παιδικά παιχνίδια, με χλωμά σύμβολα. Κι όλες οι ελπίδες μας βρίσκονται στην αντίπερα όχθη.”

Σημειώσεις

Είναι το παρόν ένα  επιλεγμένο από μένα απόσπασμα από το ομότιτλο διήγημα του Βόσνιου Νομπελίστα (1961, Λογοτεχνίας) συγγραφέα Ivo Andric ( Ιβο Αντριτς 1892-1975),  από την συλλογή διηγημάτων του “Το σπίτι στην άκρη της πόλης” που εκδόθηκε μετά τον θάνατό του. 

Η μετάφραση είναι του Χρήστου Γκούβη και η έκδοση του βιβλίου από τον Οίκο Καστανιώτη.

 

Πίσω απ' τις κουρτίνες

Κι αλήθεια πόσοι δε χάθηκαν σε μια κάμαρα που δεν τους περίμενε κανείς και κοίταξα πίσω απ’ τις κουρτίνες μήπως και ξαναβρώ τα παιδικά μου χρόνια ή τα βήματα ενός μοναχικού διαβάτη αργά τη νύχτα μου θύμιζαν πάντα πόσο εφήμεροι είμαστε...

Έξαλλου ήρθε ο καιρός να παραδεχτούμε ότι δεν κάναμε κι εμείς τίποτα, σπουδαίο. Άλλα και ποιο είναι το σπουδαίο; Και σε τι θα βοηθούσε;
Άνθρωποι που μας ξεγέλασε η τύχη ή μας πρόδωσε τ' όνειρο
κι ώ μάταιες ελπίδες, πόσο σας αγαπήσαμε έναν καιρό.

   Σελήνη 20 η ημερών απόψε... Πώς έφυγαν τα χρόνια!

Αποσπάσματα από το ποίημα του

Τάσου Λειβαδίτη “ Σελήνη 20 ημερών”

Για ένα τέλος που είναι πάντοτε παρόν.

“του λόγου δ’ έόντος ξυνού ζώουσιν οι πολλοί ως ιδίαν έχοντες φρόνησιν”

“Οδός άνω κάτω μια και ωαυτή”

Ηράκλειτος

 

“Χρόνος παρών και χρόνος παρελθών Ίσως και οι δυο παρόντες είναι εις χρόνο μέλλοντα Κι ο μέλλων χρόνος έγκλειστος εις χρόνο παρελθόντα. ‘Εάν ο χρόνος όλος είναι αιωνίως παρών Όλος ο χρόνος είναι αλύτρωτος. Ο,τι μπορούσε να ήταν αφαίρεση Μένοντας μια διαρκής δυνατότης Μονάχα σ’ ενα κόσμο εικασιών. Ο,τι μπορούσε να ήταν και ό,τι έγινε Στοχεύουν σ’ενα τέλος που είναι πάντοτε παρόν. Πατήματα αντηχούν στην μνήμη Κάτω στο μονοπάτι που δεν πήραμε Κατά την θύρα που ποτέ μας δεν ανοίξαμε Προς τον ροδόκηπο. Οι λέξεις μου αντηχούν ‘Ετσι στο μυαλό σου,                                                                                               Αλλά για ποιό σκοπό Ταράζοντας την σκόνη σ’ ένα κύπελλο με ροδοπέταλα Δεν ξέρω…”

Απόσπασμα από το ποίημα του Τ.Σ. Ελιοτ “Burnt Norton” το πρώτο των Τεσσάρων Κουαρτέτων Μετάφραση από τον Αριστοτέλη Νικολαίδη

Κι είναι ο έρωτας..

 “..Μπορεί ο άνθρωπος να χορτάσει το νερό; Μπορεί το χορτάρι να βαρεθεί τον ήλιο; Μπορεί η κορφή του ψηλού βουνού να θελήσει να τινάξει από πάνω της το παγωμένο χιόνι;

Εσύ αγάπη μου, είσαι απʼ τις ανάγκες η πιο ζωτική. Δεν έχεις τίποτα απʼ τις άλλες – όλες μαζί – να ζηλέψεις.”

“..Θα πέσω οριζόντια με τα χέρια παραδομένα, ανήμπορα, θα ανοίξω το στόμα διάπλατα, θα κρατήσω τα βλέφαρα ορθάνοιχτα, θα εκθέσω την καρδιά μου άφοβα, να μου δοθείς με όποιο τρόπο σταθεί δυνατό.

Σαν ήλιος, σα φως, σαν αέρας, σα νερό, σα ζωή, σα θάνατος, σαν αγάπη. .. Επισκέψου με «πανταχόθεν…».

………………………………………………………………………….

Κι είναι δυο αποσπάσματα από αντίστοιχες ερωτικές επιστολές

του Gustave Flaubert προς την Louise Colet

                          ( Χειμώνας 1854)

μια αλήθεια

Η ψυχή

Και κάποιος άντρας είπε, Μίλησέ μας για την Αυτογνωσία.

Κι εκείνος απάντησε λέγοντας:

“Οι καρδιές σας γνωρίζουν σιωπηλά τα μυστικά των ημερών και των νυχτών.

Αλλά τ' αφτιά σας διψούν για τον ήχο της γνώσης της καρδιάς σας.

Θέλετε να γνωρίσετε με λόγια αυτό που γνωρίζετε από πάντα στη σκέψη.

Θέλετε ν' αγγίξετε με τα δάχτυλά σας το γυμνό σώμα των ονείρων σας.

Και είναι καλό που το θέλετε.

Το κρυφό πηγάδι της ψυχής σας πρέπει να αναβλύσει και να τρέξει κελαρύζοντας προς τη θάλασσα.

Και ο θησαυρός του άπειρου βάθους σας πρέπει να αποκαλυφθεί στα μάτια σας.

Δεν πρέπει όμως να υπάρχουν ζυγαριές για να ζυγίζουν τον άγνωστο θησαυρό σας. Και μη μετράτε τα βάθη της γνώσης σας με το βυθομετρικό κοντάρι ή το σχοινί.

Γιατί ο εαυτός είναι μια θάλασσα απεριόριστη και άμετρη.

Μη λέτε, "Βρήκα την αλήθεια", αλλά να λέτε,

"Βρήκα μιαν αλήθεια".

Μη λέτε, "Βρήκα το μονοπάτι της ψυχής", αλλά να λέτε,

"Συνάντησα την ψυχή που περπατούσε στο μονοπάτι μου".

Γιατί η ψυχή περπατά πάνω σ' όλα τα μονοπάτια.

Η ψυχή δεν περπατά πάνω σε μια γραμμή, ούτε μεγαλώνει σαν καλάμι.

Η ψυχή ξεδιπλώνεται, όπως ο λωτός με τα αναρίθμητα πέταλα.”

.

Xαλίλ Γκιλμπράν